I.Buyuk allomalar merosi
O‘rta asrlarda Markaziy Osiyo jahon ilm-fanining markazlaridan biri bo‘lgan. Bu hududdan chiqqan olimlar matematika, astronomiya, tibbiyot, geografiya va boshqa fanlarda ko‘plab yangiliklar yaratdi. Ularning asarlari asrlar davomida Sharq va G‘arbda o‘rganildi.
Quyida eng mashhur olimlar haqida qisqacha ma’lumot beramiz. Ularning hayoti va ishlari haqida yanada chuqurroq o‘rganish uchun maxsus kitoblar va ilmiy manbalarga murojaat qilishni tavsiya etamiz.
II.Qisqacha ma’lumot
| Olim | Yashagan davri | Mashhur bo‘lgan sohalari |
|---|---|---|
| Muhammad al-Xorazmiy | taxminan 780–850 | Matematika, algebra, astronomiya |
| Al-Farg‘oniy | taxminan IX asr | Astronomiya |
| Abu Rayhon Beruniy | 973–1048 | Astronomiya, geografiya, tarix, farmakologiya |
| Ibn Sino | 980–1037 | Tibbiyot, falsafa |
| Mirzo Ulug‘bek | 1394–1449 | Astronomiya, matematika, davlat arbobi |
III.Xorazmiy va algoritm
Muhammad ibn Muso al-Xorazmiy — algebra fanining asoschilaridan biri. «Algebra» so‘zi uning asarlaridan birining nomidagi «al-jabr» atamasidan kelib chiqqan. Zamonaviy «algoritm» so‘zi esa uning nomining lotincha shakli bilan bog‘liq. Xorazmiy hind raqamlari va o‘nlik sanoq tizimini keng tarqatishga ham hissa qo‘shgan. Bugungi kunda har bir dasturlash va hisoblash ishi uning nomi bilan bog‘liq tushunchaga tayanadi.
Beruniy: ko‘p qirrali tadqiqotchi
Abu Rayhon Beruniy Xorazmda tug‘ilgan va astronomiya, geografiya, tarix, mineralogiya va dorishunoslik bo‘yicha asarlar yozgan. U Yer o‘lchamlarini aniqlashga urinishlari, turli xalqlar madaniyatini o‘rganishi va aniq kuzatishga asoslangan yondashuvi bilan mashhur.
IV.Ibn Sino va Ulug‘bek
Ibn Sino (Avitsenna) Buxoro yaqinida tug‘ilgan va tibbiyot hamda falsafa sohasidagi asarlari bilan jahonga tanilgan. Uning «Tib qonunlari» asari asrlar davomida tibbiyot ta’limida qo‘llanma sifatida ishlatilgan.
Mirzo Ulug‘bek Samarqandda rasadxona qurdirgan va yulduzlar jadvalini («Ziji Ko‘ragoniy») yaratgan. Bu jadval o‘z davri uchun juda aniq hisoblangan va keyingi asrlarda ham astronomlar tomonidan o‘rganilgan.
Ularning merosidan nimani o‘rganamiz
- Fanlar o‘rtasidagi bog‘liqlikni ko‘rish va keng bilimga ega bo‘lish.
- Kuzatish va tajribaga tayanish.
- Bilimni yozib borish va keyingi avlodlarga qoldirish.
- Sabr va muntazam mehnatning ahamiyati.
O‘qish usullari haqida keyingi sahifada o‘qing.